Lokalna diagnoza problemów społecznych – alkoholizm, narkotyki, przemoc.

Co mamy badać?

Chcemy dowiedzieć się, jaka jest skala zagrożeń związanych ze spożywaniem alkoholu, paleniem papierosów, zażywaniem narkotyków oraz jak wyglądają problemy związane z przemocą w szkole i domu. Na przykład obniżenie spożycia alkoholu w danej grupie wiekowej może być wynikiem działań profilaktycznych albo zastępowania napojów alkoholowych środkami odurzającymi – bez szerszych badań nie dowiemy się, jak jest naprawdę. Musimy też wiedzieć, jakimi zasobami dysponuje gmina, czyli jakie osoby i　instytucje są zaangażowane w rozwiązywanie problemów alkoholowych.

Przedstawię listę pytań, na które poszukuję odpowiedzi poprzez analizę wyników badań diagnostycznych.

1. Jak wygląda spożycie alkoholu przez młodych i dorosłych mieszkańców Gminy? Pierwsze kontakty z alkoholem: gdzie, z kim i kiedy? Przyczyny picia, reakcje na odmowę.

2. Szkody społeczne: „Alkohol szkodzi zdrowiu” – slogan, czy realne zagrożenie? Alkohol i łamanie prawa.

3. Dorośli i młodzież: gdzie i z kim młodzi ludzie piją alkohol? Czy kryją się przed dorosłymi? Czy ktoś próbuje im pomóc w wybraniu właściwej drogi? Czy uczniowie mają problemy z zakupem alkoholu?

4. Zmiany obyczajów: pijemy mniej czy więcej niż kiedyś? Może pijemy inaczej (inne wzorce picia)? Alkohol w pracy: co się zmieniło w ostatnich latach? Jak oceniamy skuteczność działań leczniczo-rehabilitacyjnych? Czy dostrzegamy wzrost obyczajów abstynenckich? Jaka jest rola działań lokalnych w pobudzaniu tych zmian?

5. Co młodzież i dorośli wiedzą na temat używania i nadużywania alkoholu? Jaka jest ich wiedza na temat uzależnień?

6. Narkotyki: czy i co zażywa młodzież? Jaka jest wiedza młodych ludzi o zagrożeniach związanych z używaniem środków odurzających? Dojście do dealerów: łatwe czy trudne? Karać czy nie karać – co o tym myślą młodzi?

7. Jak alkoholizm i narkomania spostrzegane są na tle innych problemów społecznych? Jak mieszkańcy patrzą na konieczność działań lokalnych w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych? Czy młodzież oczekuje od dorosłych liberalizacji zasad dotyczących picia alkoholu?

8. Przemoc – czy szkoła jest miejscem bezpiecznym dla uczniów? Jakie wychowanie: surowe czy liberalne? Poglądy rodziców. Ich postawy a zachowania. Kary fizyczne w　oczach rodziców i dzieci. Przemoc fizyczna i psychiczna.

Po co badamy?

1. Trudno sobie wyobrazić poprawny Gminny Program Rozwiązywania Problemów Alkoholowych bez rzetelnego określenia skali tych problemów. Pod względem skali zagrożeń, stanu zasobów oraz możliwości i specyfiki działania pomiędzy gminami istnieją zasadnicze różnice, tak jakościowe, jak ilościowe. Nie wystarczy więc odwołanie się do ogólnej wiedzy o szkodliwości nadużywania alkoholu.

2. Istotne jest również dostarczenie Pełnomocnikowi oraz gminnej komisji rozwiązywania Problemów Alkoholowych materiałów umożliwiających użycie mocnej argumentacji w forsowaniu swoich pomysłów.

3. Ważne jest także przekonanie miejscowych decydentów, że lokalne działania w　obszarze patologii społecznej wychodzą naprzeciw oczekiwaniom ludzi, pozwalają więc zyskać kapitał zaufania i nie muszą być tylko „odrabianiem pańszczyzny”.

4. Celem badań jest również pokazanie, że społeczności lokalne nie są bezbronne wobec zagrożeń związanych z używaniem substancji uzależniających oraz z innymi patologiami społecznymi. Wbrew temu, co się nieraz sądzi, zawsze można zaobserwować jakieś korzystne tendencje i wyznaczyć interesujące kierunki działania.

5. Duże znaczenie ma cykliczne diagnozowanie skali problemów alkoholowych. Powtarzanie badań co 2-3 lata pozwala uchwycić dynamikę zachowań patologicznych, kierunki i tendencje zmian.

Jak przedstawiać wyniki badań?

Chodzi o to, aby radnym i przedstawicielom instytucji zajmujących się bezpośrednio lub pośrednio rozwiązywaniem problemów alkoholowych zaprezentować obraz Gminy w　sposób klarowny, interesujący i przekonujący. Niemniej za istotne uważam, aby w　badaniach uzyskać dane zarówno o młodzieży, jak osobach dorosłych.
Trzeba uznać za oczywiste i przestać się dziwić, że działacze samorządowi mają na problemy alkoholowe spojrzenie zdroworozsądkowe, często nie spełniające kryteriów profesjonalnych. Zawężają je na przykład wyłącznie do alkoholizmu, spodziewają się realizowania z pieniędzy za zezwolenia na sprzedaż alkoholu zadań oświatowych, socjalnych czy będących w gestii służby zdrowia. Nie odróżniają nowoczesnych programów profilaktycznych od pogadanek, oczekują działań efektownych, a nie efektywnych. Mają do tego prawo. Natomiast zadaniem fachowców jest zmiana ich postaw.

Przy prezentacji badań wskazane jest pokazanie nie tylko problemów alkoholowych, ale również m.in. narkomanii, nikotynizmu, przemocy domowej i szkolnej. Takie podejście wynika z faktu, że są to obszary zazębiające się i wpływające na siebie nawzajem.
Istotne jest przedstawienie zróżnicowanego obrazu problemów alkoholowych w całej jego dynamice. W ostatnich latach dokonują się w sprawach alkoholowych zmiany zarówno pozytywne, jak i niepożądane – diagnozować należy jedne i drugie. Eksponowanie zagrożeń ma znaczenie przy podkreślaniu wagi problemów alkoholowych oraz zwiększaniu nacisku na potrzebę działań profilaktyczno-leczniczych, koncentracja zaś na zjawiskach pozytywnych buduje wiarę w skuteczność tych działań i w możliwość poprawy sytuacji. Istotne jest zachowanie równowagi w eksponowaniu tych danych.

Jaki ma być raport?

Walorem raportu diagnostycznego – oprócz merytorycznej zawartości informacyjnej – powinno być promowanie działań związanych z realizacją Gminnego Programu Profilaktyki i　Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Gminnego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie oraz Gminnego Programu Przeciwdziałania Narkomanii. Dlatego stworzone raporty ma być przejrzysty, wyrazisty w przekazie oraz atrakcyjne wizualnie, a　najistotniejsze informacje zebrane w postaci syntetycznego obrazu.

Ważne jest też, aby dane o Gminie umieścić w szerszym kontekście. Społeczność lokalna jest zainteresowana tym, jak nasza Gmina wypada w porównaniu z innymi, jak otrzymane wyniki odnoszą się do danych ogólnopolskich czy światowych.
W celu upowszechnienia wyników badań wydrukowanych zostanie kilkadziesiąt egzemplarzy raportu, aby był dostępny dla jak najszerszego grona odbiorców: radnych, pedagogów, pracowników ośrodków pomocy społecznej, służby zdrowia, policji i innych.

Lokalna diagnoza problemów społecznych i uzależnień 2009 - plik PDF